3,766 بازدید

ارگونومی کار با کامپیوتر

 

ارگونومی در اصل واژه ای یونانی است که از ترکیب ERGO به معنی کار و نومس NOMSبه معنای قاعده و قانون تشکیل شده است. ارگونومی علم مطالعه کارایی و عمل انسان است که توانایی های فرد را مورد مطالعه و تحقیق قرار می دهد تا شرایط کار هماهنگ با وضعیت فرد ایجاد شود.

کاربرد رایانه با وجود مزایای فراوان تبعات منفی هم دارد. کافی است به هشدارهای گاه به گاه پزشکان درباره پیشگیری از بیماری های ناشی از نشستن های طولانی و خیره شدن به صفحه مانیتور توجه کنید.

ارگونومی رایانه یعنی مطالعه و بررسی عوامل انسانی درارتباط با رایانه.

 

یکی از اهداف اصلی ارگونومی رایانه تضمین مناسب بودن وضعیت قرارگیری دستگاه برای استفاده است.

تولید کنندگان تجهیزات و وسایل کامپیوتر سعی می کنند تا محصولات را مطابق با اصول ارگونومی طراحی ،‌تولید کنند . رعایت اصول ارگونومی سبب کاهش ضایعات چشم ، سردرد ، کمردرد و فشار در نواحی مچ دست ، شانه و گردن

در اپراتورهای کامپیوتر خواهد شد .

 

در ادامه به مباحث رعایت اصول ارگونومی در کاربا کامپیوتر ،ارگونومی اجزای موجود در محیط کار با کامپیوتر ، بیماری های مرتبط با کار بیش از حد با کامپیوتر

 

 

ارگونومی چیست ؟

ارگونومی به عنوان رشته ای از علوم که به دست آوردن بهترین ارتباط میان انسان و محیط (کار و زندگی) هدف اصلی آن است، تعریف می شود. ارگونومی با ارزیابی قابلیتها و محدودیتهای انسان (بیومکانیک و آنتروپومتری)، استرسهای کاری و محیطی (فیزیولوژی کار و روانشناسی صنعتی)، نیروهای استاتیک و دینامیک روی بدن انسان (بیومکانیک)، خستگی (فیزیولوژی کار و روانشناسی صنعتی) و طراحی ایستگاه کاری و ابزارها (آنتروپومتری و مهندسی) سر و کار دارد. بنابراین ارگونومی از علوم بسیاری تشکیل یافته است.

  نتایج بکارگیری اصول ارگونومی در محیطهای کاری :

– پیشگیری از اختلالات اسکلتی – عضلانی در بین شاغلین (مانند کمر درد ، سندروم تونل کارپال یا درد شدید در مچ دست ، درد ناحیه گردن ، درد ناحیه زانو یا آرنج و…)

– کمک به پیشگیری از حوادث شغلی

– افزایش میزان رضایت مندی کارکنان

– افزایش رفاه و آسایش کارکنان

– کمک به افزایش بهره وری در کار

– کمک به افزایش تولید

رعایت اصول ارگونومی در کاربا کامپیوتر

 

رعایت اصول ارگونومی سبب کاهش ضایعات چشم ، سردرد و کمردرد اپراتورها و کاربران کامپیوترها می شود کاربرد کامپیوتر در زندگی بشر بسیار زیاد است و تعداد زیادی از افـراد سـاعت های متمــادی با کـامپیوتر کـار می کنند ، به همین دلیل شناخت عوامل مؤثر در محیط کار با کامپیوتر اهمیت زیادی دارد .

وجود شرایط نامناسب در محیط کاری و عدم توجه به موارد ایمنی هنگام کار با کامپیوتر ممکن است در بلند مدت سبب بروز بیماری ها و ناهنجاری ها شود . بیشتر کاربران در محیط های سر بسته و فضاهای کوچک کار می کنند کمترین ویژگی های یک محیط کاری مناسب برای کاربران کامپیوتر به قرار ذیل است :

* وجود سیستم تهویه مطبوع

* نورکافی و مناسب

* استفاده از میز مخصوص که دارای ابعاد استاندارد باشد

* استفاده از صندلی مخصوص کامپیوتر با ارتفاع قابل تنظیم برای جلوگیری از ناراحتی ستون فقرات کاربر

* استفاده از زیرپایی برای جلوگیری از بی حسی پا

* کف پوش چوبی یا پلاستیکی برای جلوگیری از ایجاد الکتریسیته ساکن .

با وجود رعایت نکات فوق ، باز امکان بروز بیماری های خاص برای اپراتور وجود دارد . کم تحرکی هنگام کار با کامپیوتر ، چشم دوختن در مدت طولانی به صفحه مانیتور و حرکات یکنواخت مچ دست ، ممکن است سبب بروز انواع ناهنجاری ها شوند .

ارگونومی اجزای موجود در محیط کار با کامپیوتر

 اگر برای انجام فعالیت ها در محیط کار از کامپیوتر استفاده می شود ، به منظور جلوگیری از عوارض ناشی از کار با کامپیوتر ، توصیه می شود که اصول ساده ای که در مورد تجهیزات موقعیت و مکان کار با کامپیوتر در ذیل ذکر گردیده ، رعایت شود تا بتوان تا حـدودی ازاین عوارض جـلوگیری کرد

صندلی: (Chair Setup & Postur

صندلی مورد استفاده در محیط کار با کامپیوتر باید از خصوصیات زیر برخوردار باشد :

۱- دارای پشتی باشد ، به صورتی که گودی کمر را در بر گیرد و ( پشتی ) از نظر افقی و عمودی تراز باشد .

۲- چرخان باشد .

۳- از هر نظر (زوایا و فواصل) قابل تنظیم باشد .

۴- دارای پایه ای محکم باشد .

۵- روکش آن از جنسی باشد که هوا را از خود عبور داده و سبب تعریق نشود و لغزنده نیز نباشد .

۶- لایه داخلی آن ۲ تا ۳ سانتیمتر ضخامت داشته باشد .

۷- حداقل عرض آن ۴۰ سانتیمتر باشد .

۸- چرخ آن قابلیت حرکت بر جنس کفپوش اتاق را داشته باشد .

۹- ارتفاع آن با ارتفاع میز متناسب باشد .

بر اساس اصول ارگونومی که از سوی سازمان بین المللی توصیه شده ، ارتفاع نشمینگاه صندلی باید ۲۵ الی ۳۵ سانتیمتر پایین تر از سطح میز کار در نظر گرفته شود

مانیتور (The Monitor)

Refresh Rate ( میزان فرکانس روشنایی ) حداقل ۷۵ هرتز باشد .

شیب صفحه نمایش قابل تنظیم بوده و به میزان ۱۰ تا ۱۵ درجه به سمت بالا باشد .

اندازه کاراکترها به طول حداقل ۵ میلی متر باشد .

کنتراست و نور قابل تنظیم باشد .

فاصله از چشم ۴۰ تا ۶۰ سانتی متر باشد .

سطح فوقانی مانتیور در سطح چشم یا کمی پایین تر از ان باشد .

تا حد امکان بدون بازتابش آزاردهنده و نور خیره کننده باشد .

 

 

 

صفحه کلید : (The Keyboard )

 

۱- صفحه کلید مورد استفاده باید در دسترس فرد و در محلی قرار گیرد که در هنگام کار با آن ، ساعد و بازوها زاویه ای بین ۸۰ تا ۱۰۰ درجه ایجاد نمایند . در این حالت باز و باید به زمین عمود باشد و مچ نباید هیچ گونه فشاری را متحمل شود و نباید به بالا ، پایین یا داخل خم شود . برای این منظور می توان از تکیه گاه مخصوصی استفاده نمود .

۲- صفحه کلید باید از بدنه کامپیوتر مجزا باشد .

۳- صفحه کلید باید بطور دقیق در جلوی فرد قرار گیرد .

 

 

 

ماوس (mouse

۱- امروزه ماوس ها با شکل‌های مختلف وارد بازار شده اند.بنابراین انتخاب ماوس عامل مهمی در هنگام کار با کامپیوتر می باشد.

۲- حتی المقدور ماوس وصفحه کلید هم سطح باشند.

۳- در هنگام کار با موس ، مچ دست و ساعد بایستی دارای تکیه گاه باشند.

۴- از کلیدهای میانبر به جای استفاده از ماوس کمک بگیرید: مانندctrl+s برای ذخیره کردن و ctrl+pبرای چاپ کردن و..

۵-ازپدهایی (صفحه های مخصوص ماوس) که امروزه به عنوان پد طبی مطرح می باشد، استفاده گردد

 

 

 

نورپردازی محیط کار: ( Lighting)

 

قرار دادن روشــنایی و انتخاب میزان مناســـبی از نور می تواند توانایی شخص را در هنگام دیدن تصاویر بر روی مانیتور افزایش دهد. اگر روشنایی بسیار زیاد باشد و یا نور بیش از اندازه مناسب بر روی صفحه مانیتور بیافتد ، برای دیـدن تصـاویـر بر روی مانیـتور دچــار مشـکل شــده و نمی توان تصاویر را به وضوح مشاهده کرد، بنابراین موجب خستگی چشم و سردرد می‌گردد:

۱-میز کامپیوتر و مانیتور خود را به گونه ای در محیط کار قرار دهید که پشت به پنجره محیط کار باشد و نور بیرون ازاتاق بر روی مانیتور تابیده نشود و یا از پرده و نور گیر در پشت پنجره ها استفاده شود تا از ورود نور درخشان جلوگیری بعمل آید.

۲- ازنورهای مهتابی وخورشیدی بطور ترکیبی در محیط کار استفاده گردد تا روشنایی مناسبی جهت خواندن در اختیار داشته باشید.

۳-در صورت استفاده از چراغ های مطالعه، منبع نور را به موازات خط دید خود قرار دهید.

۴-در صورتی که از مانیتور LCDاستفاده می گردد،میزان روشنایی بیشتری مورد نیاز می باشد.

۵-منابع روشنایی درخشان که در پشت صفحه نمایش قرار دارند می توانند برای کاربران با کامپیوتر مشکل ایجاد کنندو در واقع دیدن صفحه کار را بطور واضح برایتان مشکل می سازد

چه کارهایی نباید انجام داد؟ (What Not to Do)

در صورتی که درخشندگی صفحه مانیتور شما زیاد است آن را تنظیم کنید و در صورت لزوم از عینک ضد اشعه استفاده کنید.

 

پلک بزنید، بسیاری از کاربران کامپیوتر حتی به اندازه کافی پلک نمی‌زنند، این امرمنجر به خشک شدن چشم و مشکلات دیگری می شود.

 

در صورتی که زیاد تایپ می کنید از نگهدارنده کاغذ استفاده کنید.

 

مچ شما نباید در حالت خم قرار گیرد و در زمان استفاده از کی بورد، ماوس و سایر وسایل ورودی مچ باید در امتداد ساعد باشد تا دچار عوارض مزمن در مچ دست نشوید.

 

بازو ها و آرنج ها زمانی آرامش دارند که نزدیک بدن باشند.

 

در صورتی هم که وسایل ارگونومیک در اختیار ندارید، می توانید علاوه بر نکاتی که ذکر شد، از روش های زیربرای رفع مشکل خود استفاده کنید:

 

– هنگام کار پشت خود را تا حد امکان صاف نگه دارید. از خم شدن روی صفحه کلید بپرهیزید و سعی کنید صفحه کلید را تا حد امکان بالا بیاورید تا مجبور نباشید ساعات طولانی به پایین نگاه کنید.

 

– مدام صاف نشستن را به خود یاد آوری کنید. حتی میتوانید یک یادداشت روی صفحه مانیتورکامپیوتر خود نصب کنید و هربار با دیدن آن طرز نشستن خود را تنظیم کنید. با گذشت زمان بالاخره به صاف نشستن عادت خواهید کرد.

– اگرهنگام کاردرساعات طولانی، به درد جدی در ناحیه گردن مبتلا می شوید، شاید به جا به جا کردن صفحه نمایشگر نیاز داشته باشید.

– شما هم شاید تبلیغاتی را با این مضمون دیده باشید که کار کردن با کامپیوترهای قابل حمل (laptop) و یا با قرار دادن صفحه کلید بر روی پا، چقدر آسان است. اما این طورنگاه کردن به پایین می تواند خسارات جبران ناپذیری بر گردن و ستون مهره ها وارد کند. اگر دچار مشکلاتی چون گرفتگی و خشکی گردن هستید، از این حالت قرار دادن کامپیوتر روی پا حتما بپرهیزید.

 

بیماری های مرتبط با کار بیش از حد با کامپیوتر:

استفاده از کامپیوتر در زمان ما به یکی از رایج ترین کارها تبدیل شده است. امروزه کامپیوتر نه تنها در خانه ها بلکه در محیط های کاری نیز گسترش بی رویه ای پیدا کرده اند و کمتر اداره و سازمانی را مشاهده می کنیم که از کامپیوتر در آن خبری نباشد. این پدیده جدید اگرچه فواید بی شماری به ما انسان ها هدیه کرده است اما مشکلاتی برای کاربران به همراه می آورد. کارشناسان بهداشت حرفه ای و ارگونومی معتقدند کار با کامپیوتر عوارضی به همراه دارد. از جمله مهم ترین آنها، به مشکلات بینایی برای کاربر، عوارض مفصلی و عضلانی، مشکلات زایمانی در دوران بارداری، عوارض پوستی، استرس و تنفس گازهای مضر متصاعد شده از کامپیوتر اشاره می کنیم.

 

مشکلات بینایی :

مشکلات بینایی، از شایع ترین مشکلاتی است که در اثر کار زیاد با کامپیوتر بروز می کند. درد، سرخی و سوزش چشم و آب ریزش آن، دوبینی، احساس تاری دید که به کاهش قدرت بینایی، خستگی و درد چشم و سردرد منجر می شود، از جمله این عوارض است. چشم های انسان عادت دارند تا بسیار راحت روی اشیای دور و نزدیک متمرکز شوند، به همین دلیل احتمال خستگی ماهیچه چشمی که روی کاغذ و صفحه مانیتور متمرکز شده وجود دارد. همچنین ماهیچه های دیگر چشم، از تغییرات نور یا درخشندگی یا از تغییر مسیر دید بین صفحه نمایشگر و نوشته های در حال تایپ خسته می شوند و به دلیل جابه جایی زیاد کلمات، چشم قدرت تطابق خود را به مرور از دست می دهد. افرادی که دارای اختلالات انکساری اصلاح نشده هستند، بیشتر در معرض خطرند.

 

عوارض مفصلی و عضلانی :

یکی دیگر از شایع ترین عوارض کار با کامپیوتر، دردهای عضلانی و درد مچ دست و بازوها است. درد گردن و کمر در طولانی مدت، خمیدگی پشت از عوارض دیگر کار زیاد و طولانی با کامپیوتر است. به طور معمول، کاربران کامپیوتر، ساعدها، دست ها، بازوان، پشت و گردن خود را در یک حالت ثابت قرار می دهند و این عمل سبب وارد شدن فشار زیاد، در زمان طولانی، روی ماهیچه ها و تاندون های فرد می شود و در نهایت می تواند به مشکلات عضلانی و مفصلی نیز منجر شود. در این رابطه، عوامل ارگونومیکی مانند بار کاری، حرکات تکراری، طرز نشستن، زاویه دید، وضعیت میز و صندلی، ارتفاع صفحه کلید و مانیتور، وضعیت نوری، سرعت تایپ و نداشتن آرامش روانی می تواند از مشکلات جدی به شمار رود.

مشکلات دوران بارداری و زایمان :

برخی پژوهشگران بر این باورند که زایمان ها و بارداری های غیرعادی و تولد نارس و ناقص به استفاده از صفحه نمایش کامپیوتر و وجود تشعشات آن مربوط است. برخی تحقیقات نشان دهنده این مطلب است که سقط جنین در زمانی که در معرض میدان های مغناطیسی حاصل از کامپیوتر با قدرت بیش از ۹/۰ میکروتسلا قرار دارند، شایع تر است. بنابراین هنگام خرید یا استفاده از کامپیوتر باید دقت کنید که مانیتور کامپیوتر شدت میدان مغناطیسی زیادی نداشته باشد.

 

مشکلات پوستی :

ولتاژ زیاد لامپ تصویر در انواع نمایشگرهای قدیمی موجب تولید میدان الکترواستاتیک و بارهای الکتریکی مثبت در سطح خارجی صفحه نمایش می شود. در میدان بین بارهای مثبت و صورت کاربر، گرد و خاک و ذرات در تمامی جهات حرکت می کنند. اگرچه میزان گرد و خاک و ذرات بسته به نوع تهویه اتاق، کف پوش و عوامل دیگر تغییر می کند، همیشه وجود دارند. جریان بارهای مثبت حاصل در این میدان ممکن است در افرادی که حساسیت پوستی دارند، موجب خشک شدن پوست دست و صورت و ترک خوردن آن شود. همچنین بررسی ها نشان داده اند افرادی که از حساسیت های پوستی شکایت دارند و هنگام کار بیشتر تحت فشارهای فکری و عصبی قرار می گیرند، فشارها و استرس ها موجب تغییرات هورمونی مانند تیروکسین و پرولاکتین و همچنین ضایعات پوستی در آنها می شود. در یک مطالعه دیگر نیز ارتباط میان ضایعات پوست صورت و کار با کامپیوتر را به عوامل روانی اجتماعی و مسایل محیط کار نسبت داده اند. البته عوامل شخصی هم در بروز این ضایعات دخالت دارند.

 

استرس و مشکلات عصبی، روانی :

حجم کار زیاد و دوری از همکاران در محیط کار می تواند به بروز مشکلات روانی منجر شود. البته کار با کامپیوتر افسردگی زا به شمار نمی رود بلکه حجم زیاد کار است که در ایجاد استرس روانی نقش دارد.

 

تنفس گازهای کامپیوتر :

بدنه کامپیوتر ها و نمایشگرها بر اثر گرم شدن، بوی مخصوصی از خود متصاعد می کنند. از جمله این بوها، گاز دیوکسین است که به وسیله بدنه کامپیوتر و صفحه نمایشگر تولید می شود. این مواد به عنوان مواد ضدحریق در بدنه نمایشگر و بردهای کامپیوتر به کار می روند. همچنین گاز اوزن به هنگام کار چاپگر لیزری تولید می شود که به بافت مخاطی بینی، چشم و گلو آسیب می رساند. بنابراین رعایت استانداردهای مربوط در این خصوص از سوی واردکنندگان یا تولیدکنندگان کامپیوتر ضروری است.

 

استفاده نادرست از “کیبورد” و “ماوس” کامپیوتر موجب بروز عارضه موسوم به “سندرم تونل کارپال” می شود.

این عارضه بسیار آزار دهنده و دردناک بوده و درمان و جراحی دشواری دارد

در زیر چند عکس از عمل جراحی این عارضه نمایش داده شده است .

 

 

 

 

 

 

مراجع:

 

 http://www.ergonomics-ohs.com.au/computer-ergonomics.html

 http://www.osha.gov/SLTC/etools/computerworkstations/components.html

 http://www.pcstats.com/

 http://ergonomics.about.com/

 http://www.netsci.org/Science/Special/feature01.html

 www.ergo.human.cornell.edu

 www.lni.wa.gov/Safety/Topics/Ergonomics

 http://www.pezeshkan.org/

 http://www.1yazd.com/home-fa.html

 http://www.aftab.ir/articles/subcategory/182

 http://kazhealth.blogfa.com/

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

* پاسخ به پرسش امنیتی ! * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.